(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.182. అధ్యాయః 182
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భరద్వాజంప్రతి భృగుణా వృక్షాదీనామపి భౌతికత్వచైతన్యాదిసమర్థనం॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

భరద్వాజ ఉవాచ। 12-182-0x(5923)(72307)
త ఏతే ధాతవః పంచ బ్రహ్మా యానసృజత్పురా।
ఆవృతా యైరిమే లోకా మహాభూతాభిసంజ్ఞితాః॥ 12-182-1(72308)
యదాఽసృజత్సహస్రాణి భూతానాం స మహామతిః।
పంచానామేవ భూతత్వం కథం సముపపద్యతే॥ 12-182-2(72309)
భృగురువాచ। 12-182-3x(5924)
అమితానాం మహాశబ్దో భూతానాం యాతి సంభవం।
తతస్తేషాం మహాభూతశబ్దోఽయముపపద్యతే॥ 12-182-3(72310)
చేష్టా వాయుః ఖమాకాశమూష్మాఽగ్నిః సలిలం ద్రవః।
పృథివీ చాత్ర సంఘాతః శరీరం పాంచభౌతికం॥ 12-182-4(72311)
ఇత్యేతైః పంచభిర్భూతైర్యుక్తం స్థావరజంగమం।
శ్రోత్రం ఘ్రాణం రమః స్పర్శో దృష్టిశ్చేంద్రియసంజ్ఞితాః॥ 12-182-5(72312)
భరద్వాజ ఉవాచ। 12-182-6x(5925)
పంచభిర్యది భూతైస్తు యక్తాః స్థావరజంగమాః।
స్థావరాణాం న దృశ్యంతే శరీరే పంచ ధాతవః॥ 12-182-6(72313)
అనూష్మణామచేష్టానాం ఘనానాం చైవ తత్త్వతః।
వృక్షా నోపలభ్యంతే శరీరే పంచ ధాతవః॥ 12-182-7(72314)
న శృణుంతే న పశ్యంతి న గంధరసవేదినః।
న చస్పర్శం విజానంతి తే కథం పాంచభౌతికాః॥ 12-182-8(72315)
అద్రవత్వాదనగ్నిత్వాదభూతిత్వాదవాయుతః।
ఆకాశస్యాప్రమేయత్వాద్వృక్షాణాం నాస్తి భౌతికం॥ 12-182-9(72316)
భృగురువాచ। 12-182-10x(5926)
ఘనానామపి వృక్షాణామాకాశోఽస్తి న సంశయః।
తేషాం పుష్పఫలవ్యక్తిర్నిత్యం సముపపద్యతే॥ 12-182-10(72317)
ఊష్మతో ంలాయతే వర్ణం త్వక్ఫలం పుష్పమేవ చ।
ంలాయతే శీర్యతే చాపి స్పర్శస్తేనాత్ర విద్యతే॥ 12-182-11(72318)
వాయ్వగ్న్యశనినిష్పేషైః ఫలం పుష్పం విశీర్యతే।
శ్రోత్రేణ గృహ్యతే శబ్దస్తస్మాచ్ఛృణ్వంతి పాదపాః॥ 12-182-12(72319)
వల్లీ వేష్టయతే వృక్షం సర్వతశ్చైవ గచ్ఛతి।
న హ్యదృష్టేశ్చ మార్గోఽస్తి తస్మాత్పశ్యంతి పాదపాః॥ 12-182-13(72320)
పుణ్యాపుణ్యైస్తథా గంధైర్ధూపైశ్చ వివిధైరపి।
అరోగాః పుష్పితాః సంతి తస్మాజ్జిఘ్రంతి పాదపాః॥ 12-182-14(72321)
పాదైః సలిలపానాచ్చ వ్యాధీనాం చాపి దర్శనాత్।
వ్యాధిప్రతిక్రియత్వాచ్చ విద్యతే రసనం ద్రుమే॥ 12-182-15(72322)
వక్రేణోత్పలనాలేన యథోర్ధ్వం జలమాదదేత్।
తథా పవనసంయుక్తః పాదైః పిబతి పాదపః॥ 12-182-16(72323)
సుఖదుఃఖయోశ్చ గ్రహణాచ్ఛిన్నస్య చ విరోహణాత్।
జీవం పశ్యామి వృక్షాణామచైతన్యం న విద్యతే॥ 12-182-17(72324)
తేన తజ్జలమాదత్తం జరయత్యగ్నిమారుతౌ।
ఆహారపరిణామాచ్చ స్నేహో వృద్ధిశ్చ జాయతే॥ 12-182-18(72325)
జంగమానాం చ సర్వేషాం శరీరే పంచ ధాతవః।
ప్రత్యేకశః ప్రభిద్యంతే యైః శరీరం విచేష్టతే॥ 12-182-19(72326)
త్వక్చ మాంసం తథాఽస్థీని మజ్జా స్నాయుశ్చ పంచమం।
ఇత్యేతదిహ సంఘాతం శరీరే పృథివీమయం॥ 12-182-20(72327)
తేజో హ్యగ్నిస్తథా క్రోధశ్చక్షురూష్మా తథైవ చ।
అగ్నిర్జరయతే యచ్చ పంచాగ్నేయాః శరీరిణః॥ 12-182-21(72328)
శ్రోత్రం ఘ్రాణం తథాఽఽస్యం చ హృదయం కోష్ఠమేవ చ।
ఆకాశాత్ప్రాణినామేతే శరీరే పంచ ధాతవః॥ 12-182-22(72329)
శ్లేష్మా పిత్తమథ స్వేదో వసా శోణితమేవ చ।
ఇత్యాపః పంచధా దేహే భవంతి ప్రాణినాం సదా॥ 12-182-23(72330)
ప్రాణాత్ప్రాణయతే ప్రాణీ వ్యానాద్వ్యాయచ్ఛతే తథా।
గచ్ఛత్యపానే వాక్చైవ సమాననే సమః స్థితః॥ 12-182-24(72331)
ఉదానాదుచ్ఛ్వసితి చ ప్రతిభేదాచ్చ భాషతే।
ఇత్యేతే వాయవః పంచ చేష్టయంతీహ దేహినం॥ 12-182-25(72332)
భూమేర్గంధగుణాన్వేత్తి రసం చాద్భ్యః శరీరవాన్।
జ్యోతేః పశ్యతి రూపాణి స్పర్శం వేత్తి చ వాయుతః।
`శబ్దం శృణోతి చ తదైవాకాశాత్తు శరీరవాన్॥ 12-182-26(72333)
గంధః స్పర్శో రసో రూపం శబ్దశ్చాత్ర గుణాః స్మృతాః।
తస్య గంధస్య వక్ష్యామి విస్తరాభిహితాన్గుణాన్॥ 12-182-27(72334)
ఇష్టశ్చానిష్టగంధశ్చ మధురః కటురేవ చ।
నిర్హారీ సంహతః స్నిగ్ధో రూక్షో విశద ఏవ చ।
ఏవం నవవిధో జ్ఞేయః పార్థివో గంధవిస్తరః॥ 12-182-28(72335)
జ్యోతిః పశ్యతి చక్షుర్భ్యాం స్పర్శం వేత్తి చ వాయునా।
శబ్దః స్పర్శశ్చ రూపం చ రసశ్చాపి గుణాః స్మృతాః॥ 12-182-29(72336)
రసజ్ఞానం తు వక్ష్యామి తన్మే నిగదతః శృణు।
రసో బహువిధః ప్రోక్తః సూరిభిః ప్రథితాత్మభిః॥ 12-182-30(72337)
మధురో లవణస్తిక్తః కషాయోఽంలః కటుస్తథా।
ఏవం షంకిధవిస్తారో రసో వారిమయః స్మృతః॥ 12-182-31(72338)
శబ్దః స్పర్శశ్చ రూపం చ త్రిగుణం జ్యోతిరుచ్యతే।
జ్యోతిః పశ్యతి రూపాణి రూపం చ బహుధా స్మృతం।
హ్రస్వో దీర్ఘస్తథా స్థూలశ్చతురస్రోఽణువృత్తవాన్॥ 12-182-32(72339)
శుక్లః కృష్ణస్తథా రక్తః పీతో నీలారుణస్తథా।
కఠినశ్చిక్కణః శ్లక్ష్ణః పిచ్ఛిలో మృదుదారుణః।
ఏవం ద్వాదశవిస్తారో జ్యోతీరూపగుణః స్మృతః॥ 12-182-33(72340)
శబ్దస్పర్శౌ చ విజ్ఞేయౌ ద్విగుణో వాయురిత్యుత।
వాయవ్యస్తు గుణః స్పర్శః స్పర్శశ్చ బహుధా స్మృతః॥ 12-182-34(72341)
ఉష్ణః శీతః సుఖో దుఃఖః స్నిగ్ధో విశద ఏవ చ।
తథా ఖరో మృదూ రూక్షో లఘుర్గురుతరోఽపి చ।
ఏవం ద్వాదశధా స్పర్శో వ్యావ్యో గుణ ఉచ్యతే॥ 12-182-35(72342)
తత్రైకగుణమాకాశం శబ్ద ఇత్యేవ తత్స్మృతం।
తస్య శబ్దస్య వక్ష్యామి విస్తరం వివిధాత్మకం॥ 12-182-36(72343)
షడ్జ ఋషభగాంధారౌ మధ్యమో ధైవతస్తథా।
పంచమశ్చాపి విజ్ఞేయస్తథా చాపి నిషాదవాన్॥ 12-182-37(72344)
ఏష సప్తవిధః ప్రోక్తః శబ్ద ఆకాశసంభవః।
త్ర్యైస్వర్యేణ తు సర్వత్ర స్థితోఽపి పటహాదిషు॥ 12-182-38(72345)
[మృదంగభేరీశంఖానాం స్తనయిత్నో రథస్య చ।
యః కశ్చిచ్ఛ్రూయతే శబ్దః ప్రాణినో ప్రాణినోఽపి వా।
ఏతేషామేవ సర్వేషాం విషయే సంప్రకీర్తితః॥ 12-182-39(72346)
ఏవం బహువిధాకారః శబ్ద ఆకాశసంభవః।
ఆకాశజం శబ్దమాహురేభిర్వాయుగుణైః సహ॥] 12-182-40(72347)
అవ్యాహతైశ్చేతయనే న వేత్తి విషమస్థితైః।
ఆప్యాయ్యంతే చ తే నిత్యం ధాతవస్తైస్తు ధాతుభిః॥ 12-182-41(72348)
ఆపోఽగ్నిర్మారుతశ్చైవ నిత్యం జాగ్రతి దేహిషు।
మూలమేతే శరీరస్య వ్యాప్య ప్రాణానిహ స్థితా॥ ॥ 12-182-42(72349)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి ద్వ్యశీత్యధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 182॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-182-1 పంచధాతవ ఆకాశాదయః యే మహాభూతసంజ్ఞాః యైశ్చ లోకా ఆవృతా ఇతి యోజనా॥ 12-182-2 భూతానాం ప్రాణినాం॥ 12-182-4 ఖంసుషిరం। అత్ర శరీరే ద్రవో లోహితాదిసంఘాతః। కఠినం మాంసాస్థ్యాది॥ 12-182-5 శ్రోత్రం ఖం ఘ్రాణం పృథివీ రసో రసనేంద్రియం జలం స్పర్శః స్పర్శనేంద్రియం త్వగ్వాయుః దృష్టిశ్చక్షురింద్రియం తేజః॥ 12-182-9 అప్రమేయత్వాదప్రతీయమానత్వాత్। 12-182-16 నాలేన నలికయా॥ 12-182-18 తేన వృక్షేణ। జరయతి జరయతః॥ 12-182-21 శరీరిణోఽంతర్గతోఽగ్నిస్తేజః క్రోధచక్షురూష్మజాఠరరూప ఇతి పంచాగ్నేయాః॥ 12-182-22 శ్రోత్రమింద్రియం। ఘ్రాణం నాసాంధ్రే। కోష్ఠమన్నాదిస్థానం॥ 12-182-24 వ్యాయచ్ఛతే బలసాధ్యముద్యమం కరోతి॥ 12-182-25 ప్రతిభేదాదురఃకంఠశిరః స్థానభేదాత్॥ 12-182-26 భూమేర్భూంయా ఘ్రాణరూపయా। అద్భ్య ఇతి రసనేన॥ 12-182-28 పార్థివః పృథివ్యాశ్రితో ముఖ్యో గుణః॥ 12-182-29 జ్యోతిః పృథివ్యాదిరూపం। వాయునా త్వగింద్రియేణ। గుణా అప్రధానభూతాః ఏవం జలాదావప్యేకైకో ముఖ్య ఇతరేఽప్రధానా ఇతి ద్రష్టవ్యం॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.